AI đang đe dọa lực lượng lao động lớn nhất thế giới, Trung Quốc đối mặt bài toán chưa từng có

Ngành phim ngắn trực tuyến (microdrama) đạt quy mô khoảng 100 tỷ nhân dân tệ (khoảng 13,9 tỷ USD) trong năm 2025, tạo khoảng 700.000 việc làm trực tiếp và khoảng 1,3 triệu việc làm gián tiếp. Tuy nhiên, sau khi ByteDance ra mắt Seedance 2.0, thời gian sản xuất giảm từ nhiều tuần xuống còn vài ngày, chi phí giảm tới 90%, khiến thu nhập của nhiều diễn viên giảm một nửa và lượng việc làm sụt giảm mạnh.

Trung Quốc hiện có khoảng 38 triệu tài xế xe tải, vận chuyển hơn 70% lượng hàng hóa cả nước. Công nghệ hỗ trợ lái xe của Inceptio đã được lắp trên khoảng 7.000 xe tải và dự kiến vượt 10.000 xe trong năm nay. Một doanh nghiệp logistics cho biết hệ thống giúp giảm 30% nhu cầu tài xế và tiết kiệm 3-4% chi phí vận chuyển.

JD.com đã triển khai tuyến xe tải tự lái dài 31 km tại Bắc Kinh và Chủ tịch Liu Qiangdong tuyên bố sẽ mua 3 triệu robot, 1 triệu phương tiện không người lái và 100.000 drone trong 5 năm tới, đồng thời khẳng định sẽ đào tạo lại nhân viên thay vì để họ mất việc.

Trung Quốc lắp đặt gần 300.000 robot công nghiệp trong năm 2024, chiếm hơn một nửa tổng số robot công nghiệp mới trên toàn cầu, nâng tổng số robot lên khoảng 2 triệu, gấp đôi năm 2021. Morgan Stanley dự báo doanh số robot hình người đạt khoảng 50.000 chiếc, trị giá 2 tỷ USD trong năm nay và tăng lên 446.000 chiếc, trị giá 15 tỷ USD vào năm 2030.

Dù robot hình người được kỳ vọng bùng nổ từ năm tới, nhiều công việc mới hiện chỉ là huấn luyện robot bằng cách lặp đi lặp lại các thao tác đơn giản để tạo dữ liệu huấn luyện.

Chính phủ Trung Quốc lo ngại AI sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng thất nghiệp của thanh niên và áp lực thu nhập. Lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, kế hoạch phát triển 5 năm không đặt mục tiêu tạo việc làm ở khu vực đô thị.

Trung Quốc đang mở rộng đào tạo AI từ phổ thông đến đại học, đồng thời mở hàng nghìn chương trình mới về AI, robot và sản xuất thông minh, trong khi cắt giảm nhiều ngành học bị xem là lỗi thời.

Một số chuyên gia đề xuất đánh thuế lợi nhuận do robot và AI tạo ra hoặc xây dựng bảo hiểm thất nghiệp dành riêng cho AI. Tuy nhiên, chính phủ vẫn thận trọng với các chính sách phúc lợi quy mô lớn. Trong khi đó, số lao động linh hoạt trong nền kinh tế gig dự kiến tăng từ 280 triệu người năm 2025 lên 320 triệu trong năm nay, phản ánh xu hướng nhiều lao động phải chuyển sang các công việc bấp bênh hơn.

Trung Quốc đang đối mặt nghịch lý lớn của kỷ nguyên AI: công nghệ giúp duy trì năng lực sản xuất và giải quyết bài toán dân số già, nhưng đồng thời đẩy nhanh quá trình thay thế lao động trong nhiều ngành nghề. Từ ngành phim ngắn đến logistics và sản xuất, AI đang làm giảm chi phí và tăng năng suất nhưng cũng khiến nhiều người phải chuyển sang các công việc kém ổn định hơn. Trước nguy cơ khoảng cách giữa nhóm hưởng lợi từ AI và nhóm bị thay thế ngày càng lớn, Trung Quốc đang tìm cách cân bằng giữa thúc đẩy đổi mới công nghệ và duy trì ổn định xã hội.

Theo Economist