99,9% người dùng không nhận diện được tin giả AI

Tin giả bằng video, hình ảnh do AI tạo ra ngày càng khó nhận biết và chỉ có 0,1% người dùng nhận diện đúng trên mọi định dạng.

Thông tin được PGS. TS Lê Anh Sơn, Giám đốc đổi mới sáng tạo của Đại học Phenikaa, chia sẻ tại lễ khởi động chiến dịch "TinAI, kiểm trước tin sau" và ra mắt bản tin "thật - giả, kiểm chứng" do Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05 Bộ Công an) tổ chức, sáng 31/7.

Dẫn nghiên cứu của iProov, ông Sơn cho biết chỉ 0,1% người tham gia nhận diện chính xác toàn bộ nội dung giả mạo do AI (deepfake) tạo ra trên các định dạng được khảo sát. Từ đó cho thấy khả năng phân biệt thật, giả của người dùng đang không theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ.

Các vụ gian lận sử dụng deepfake trên toàn cầu tăng từ 0,1% năm 2022 lên 6,5%; 62% tổ chức từng bị tấn công. Riêng ở Việt Nam, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến trong năm 2025 cũng vượt 8.000 tỷ đồng, với hơn 4.200 vụ việc được ghi nhận.

Các chuyên gia chia sẻ về vấn nạn tin giả do AI tạo ra hiện nay. Ảnh: Linh Đan

'Tin thật chưa kịp xỏ giày, tin giả đã đi được nửa vòng trái đất'

Ông Nguyễn Thanh Lâm, Tổng giám đốc Đài truyền hình Việt Nam - VTV, cho hay tin giả giờ đây đã "biến tướng" nguy hiểm hơn khi nhiều thông tin bị cắt khỏi ngữ cảnh, bóp méo chính sách hoặc một phát biểu. Việc này khiến nội dung ban đầu bị hiểu sai hoàn toàn. Lúc cơ quan chức năng phát hiện, lên tiếng và vào cuộc thì thông tin sai lệch đã lan truyền với tốc độ rất lớn.

"Trong cuộc chiến chống tin giả, sức ép rất lớn là tốc độ, khi mà tin thật, sự thật còn chưa kịp xỏ giày thì tin giả đã đi được nửa vòng trái đất", ông ví von.

4 nguồn tạo ra thông tin sai lệch được ông Lâm nêu ra là do AI tạo ra, thuật toán của nền tảng mạng xã hội, người dùng thiếu kỹ năng kiểm chứng và có người cố tình phát tán vì động cơ riêng. Vì thế khi tiếp nhận thông tin, người dùng cần kiểm chứng thật, giả.

Kiểm chứng không chỉ để phân biệt thật - giả, vạch trần thông tin sai lệch mà còn để bảo vệ những điều đúng đắn. Ông ví dụ, khi một video chia sẻ về hành động đẹp cũng bị nghi ngờ là dàn dựng hoặc đánh bóng tên tuổi thì khi đó xã hội sẽ dần mất niềm tin, người tốt ngại làm việc tốt và ngại chia sẻ điều tích cực. Đây là thiệt hại vô hình nhưng kéo dài với xã hội.

Theo khảo sát của We Are Social năm 2024, người dùng Việt Nam dành trung bình gần 6 tiếng mỗi ngày trên Internet. Nhiều người trong số đó rơi vào trạng thái nghiện "lướt video", "lướt mạng" và hấp thụ cả "tin thật lẫn giả, xấu, độc".

Trung tướng Lê Xuân Minh, Cục trưởng A05, tại sự kiện. Ảnh: Linh Đan

Ranh giới giữa tin thật - giả rất mong manh

Chia sẻ, trung tướng Lê Xuân Minh, Cục trưởng A05, cũng trăn trở về vấn nạn tin giả được lan truyền hiện nay. Ông thấy chưa bao giờ việc tạo ra một bức ảnh, video, giọng nói hay câu chuyện có sức thuyết phục lại nhanh và dễ như hiện nay.

AI mở ra những cơ hội to lớn cho phát triển kinh tế, xã hội, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng cuộc sống. Nhưng song hành với đó là những thách thức vô cùng lớn với môi trường thông tin khi tin giả và các nội dung sai lệch gia tăng. Điều đáng quan tâm hơn là ranh giới giữa thật và giả ngày càng trở nên mong manh.

Trong bối cảnh này, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế hoàn toàn sự tỉnh táo của con người. Không có một cơ quan nào có thể theo kịp tốc độ lan truyền của hàng triệu nội dung được tạo ra mỗi ngày.

AI sẽ tiếp tục phát triển, công nghệ còn thay đổi rất nhanh. Nhưng ông thấy dù công nghệ có thay đổi đến đâu thì trách nhiệm với thông tin vẫn luôn thuộc về con người.

Bởi thế ông cho rằng giải pháp hữu hiệu nhất chính là xây dựng phản xạ kiểm chứng để mỗi người dân có thói quen kiểm tra nguồn tin, đối chiếu dữ liệu và cân nhắc khi chia sẻ. Đây là một năng lực công dân thiết yếu trong kỷ nguyên số, "kiểm tra trước, tin sau".

Trung tá Bùi Thị Liên, chuyên gia tâm lý học tội phạm, nêu vấn đề "hàng trăm nghìn tin tức xuất hiện, vậy điều gì khiến chúng ta tin một bản tin nào đó là thật?".

Theo bà, mỗi người có thể tiếp nhận thông tin bằng trực giác, khó có thể gọi tên được nhưng nghiễm nhiên phải bằng kinh nghiệm. Trong tâm lý học, bà Liên gọi đó là "thiên kiến nhận thức". Song điều quan trọng nhất là mỗi người vẫn phải hình thành phản xạ mang tính bản năng và dùng kinh nghiệm, sự sàng lọc để tiếp nhận thông tin.

Phạm Dự theo vnexpess